1. VÌ SAO “HỌC NÓI TRƯỚC” LÀ MỘT QUAN NIỆM SAI LẦM
Nhiều người lầm tưởng rằng học ngoại ngữ nên bắt đầu từ kỹ năng nói, vì cho rằng đó là cách trẻ con học ngôn ngữ. Nhưng trẻ em học bằng cách nghe liên tục trong môi trường tự nhiên 24/7, khi chưa có tư duy trừu tượng hay khái niệm ngôn ngữ – trong khi người lớn học ngoại ngữ khi đã có sẵn tư duy bằng tiếng mẹ đẻ. Do đó, không thể so sánh hay áp dụng cùng một cơ chế học.
Việc học nói trước khi hiểu rõ bản chất ngôn ngữ chỉ khiến người học trở thành một chatbot, nhai lại câu mẫu, không có khả năng diễn đạt độc lập. Ngôn ngữ là hệ thống logic, cấu trúc, liên tưởng và ngữ nghĩa; trong đó ngữ pháp là con đường ngắn nhất để bước vào hệ thống ấy. Khi nắm được ngữ pháp, bạn mới thật sự hiểu cách hình thành câu, ghép từ, đoán nghĩa, phát triển tư duy ngôn ngữ – những điều không sách vở nào có thể dạy bạn hoàn toàn.
Với tiếng Trung, điều cần thiết đầu tiên không phải là nói, mà là nền tảng ngữ âm – nghe đúng, phát âm chuẩn, phân biệt rõ từng âm tiết, rồi mới đến từ, câu, ý nghĩa. Nói chỉ là bước cuối cùng, khi vốn từ, cấu trúc và môi trường đã hội đủ. Học ngoại ngữ không phải để nhanh chóng nói vài câu cho có cảm giác tiến bộ, mà là để hiểu, tư duy, và sử dụng ngôn ngữ như một công cụ phản ánh suy nghĩ thật sự của bản thân. Đây là nền tảng bền vững duy nhất giúp bạn đi xa, chứ không thể rút ngắn bằng mẹo hay ứng dụng.
2. HỌC ĐỂ TƯ DUY VÀ DIỄN ĐẠT – KHÔNG PHẢI ĐỂ “NÓI CHO NHIỀU”
Không thiếu người học nói rất nhanh, rất nhiều, nghe qua tưởng giỏi, nhưng với người học đúng cách thì những lời đó rỗng, thiếu nội dung, chỉ là sự sao chép không chọn lọc. Ngược lại, người có nền tảng thật sự chỉ cần diễn đạt bằng vài câu ngắn gọn, súc tích, rõ nghĩa và đúng trọng tâm cũng đủ thể hiện chiều sâu tư duy và vốn ngôn ngữ vững vàng.
Học ngoại ngữ không phải là cuộc đua thể hiện sớm, mà là hành trình xây nền móng – rèn năng lực nghe hiểu, tư duy logic, khả năng phân tích, ghép từ, đoán nghĩa. Đó mới là năng lực thực sự và cũng là thứ không một sách vở hay công cụ nào có thể dạy bạn đầy đủ – chỉ có sự kiên nhẫn, tư duy đúng và trải nghiệm đủ mới tạo nên. Cho nên hãy học để hiểu và dùng được ngôn ngữ như một con người có tư duy, đừng học để trở thành phiên bản chatbot đời đầu. Bởi cuối cùng, người ta cần một người nghe hiểu, nghe đúng và nói đủ – chứ không cần một người nói nhiều, nói nhanh nhưng lan man, không có nội dung, và không thật sự hiểu điều mình đang nói.
3. KHI NÀO MỚI BẮT ĐẦU HỌC NÓI VÀ PHẢI LUYỆN THẾ NÀO ĐỂ NÓI CHO “TINH”
Chỉ nên bắt đầu luyện nói sau khi đã có ba tầng nền tảng sau:
- Âm vị & hệ thống ngữ âm: phân biệt chuẩn từng âm tiết, ngữ điệu, thanh điệu; nghe được người bản xứ đang nói gì (nghe hiểu thụ động).
- Vốn từ vựng cơ bản + cấu trúc ngữ pháp nền tảng: hiểu rõ cơ chế ghép câu, chức năng của từ trong câu, biết “vì sao câu nói như vậy là đúng”.
- Khả năng tư duy bằng chính ngôn ngữ đó ở mức đơn giản: có phản xạ tự hỏi – tự đáp bên trong đầu bằng từ vựng và cấu trúc đã học. Chỉ khi cả 3 tầng trên đã tương đối vững, bạn mới nói với tư cách một người “tạo lời”, chứ không phải “lặp lại lời người khác”. Vậy nên luyện nói như thế nào?
+ Nói chậm – nói ít – nói đúng: Ưu tiên chính xác ngữ pháp + thanh điệu + lựa chọn từ, không chạy theo độ dài hay tốc độ.
+ Mỗi lần nói phải “tự suy nghĩ”: Không dùng câu mẫu nguyên xi; trước khi nói, hãy tự đặt câu hỏi: Tôi thực sự muốn truyền tải nội dung gì? Có cách nói nào gọn – đúng – rõ hơn không?
+ Luyện nói nội tâm trước khi nói miệng: Hãy tập “nói trong đầu” (inner monologue) bằng tiếng Trung/tiếng Anh với các tình huống đời sống, trước khi thực sự bật ra miệng. Đây là kỹ năng trung gian vô cùng quan trọng mà đa số người học bỏ qua. - Thu âm, nghe lại, tự sửa lỗi: Giúp bạn dọn “rác lời nói” (ừm, à, kiểu như, blah blah), chỉnh phát âm – âm điệu – từ dùng – cấu trúc. - Tập nói về những điều mình đã hiểu sâu: Chỉ nên luyện nói dựa trên nội dung đã học kỹ (bài đọc, bài nghe, kiến thức vừa học), không “nói nhanh cho vui” về những thứ mình chưa nắm.